Strona używa cookies (ciasteczek). Dowiedz się więcej o celu ich używania i zmianach ustawień. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookies, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.    X

"SONDA" czyli najlepszy program popularnonaukowy TVP (cz.2)

"Kto nigdy nie widział Sondy niech wie, że przez 12 lat, co tydzień, Andrzej Kurek i Danek Kamiński pojawiali się w naszych domach by odkrywać świat na nowo. Gdy najczęściej popularyzacja jest zajęciem niewdzięcznym, Oni potrafili zamienić ją w spektakl."

Te słowa to wstęp do pierwszej części wpisu o SONDZIE. Dziś pora na część drugą.

Kilka słów historii

Pierwsze wydania Sondy realizowane były w studio, w formule typowego magazynu z udziałem gościa. Pierwszy program poprowadził Andrzej Kurek z Zofią Żukowską, drugi z Wandą Konarzewską i od tego właśnie odcinka zaczęła się moja przygoda z SONDĄ. Następnie Zofia Żukowska zaproponowała, by w studiu "zderzyć" dwóch okularników i tak od następnego odcinka panie zastąpił Zdzisław "Danek" Kamiński.

Początkowo elementem scenografii były obrotowe krzesełka, ale szybko z nich, tak jak i z gościa, zrezygnowano - prowadzący często stali, chodzili, przysiadali na podestach, tak więc krzesła były całkowicie zbędne. Spowodowało to święte oburzenie wielu „redaktorów”. Bo jak to półdupkiem przysiadać, dodatkowo w swetrze i dżinsowych spodniach? Kłóciło się to, a nawet bardzo, z odświętnym modelem telewizji końca lat siedemdziesiątych. Obowiązkowy był krawat i marynarka, a tu „takie lekceważenie widza”… Mimo połajanek redaktorzy byli w tej sprawie nieugięci. W jednej z pierwszych SOND poświęconych widzeniu pod tytułem „OKO” Kamiński prezentując magiczne krzesło powodujące złudzenie optyczne spuentował: „To krzesło spowodowało naszą awersję i nie używamy ich już więcej w programie”. I tak zostało… Krzeseł nie było w kolejnych programach. Gości na szczęście też.

Lata 80.

SONDA była półgodzinnym programem popularno-naukowym, który w tamtym czasie gromadził przed telewizorami miliony ludzi. Siła „Sondy" tkwiła w niezwykłych osobowościach Andrzeja Kurka i Zdzisława Kamińskiego. Pierwszy był fizykiem, urodzonym entuzjastą, drugi ekonomistą i sceptykiem. Każdy przedstawiał argumenty i chciał pozyskać dla swoich racji widza. Kurek nawiązał nawet do charakteru prowadzonych rozmów wykorzystując w logo „Sondy" znaki Yin i Yang, oznaczające w filozofii chińskiej pierwotne i przeciwstawne, ale uzupełniające się siły.

Doświadczenia naukowe na potrzeby „Sondy” wykonywano w studio telewizyjnym, często za pomocą domowych środków. Kiedyś Danek wyniósł z domu żonie z trudem zdobyty kordonek, aby w studiu móc zbudować model bakterii.

Scenografia w programie była naprawdę prosta, jak np. w odcinku "Silentuim Universi" ("Milczenie kosmosu"), tylko folia i kilka sześcianów z napisami...
Tak nawiasem, to jeden z lepiej rozpoznawalnych odcinków:

"Silentuim Universi" odc. 389, emisja 19.06.1986r

Lata 90.

Po tragicznej śmierci obu prowadzących SONDĘ Tomasz Pyć z pozostawionych materiałów zmontował jeszcze dwa odcinki i to można uznać za oficjalny koniec SONDY. W roku 1992 wyemitowano program wspomnieniowy "Dwaj ludzie z Sondą".

Z racji ogromnego zainteresowania tym programem firma BRAWO wydała zbiór 34 kaset VHS z odcinkami SONDY, dzięki którym SONDĘ mogli poznać trochę młodsi widzowie.

XXI wiek

Większe możliwości stworzył dopiero Internet i dał możliwość powtórnego zaistnienia tego programu.

Wcześniej można było porozmawiać o SONDZIE ze znajomymi, ale to niewiele dawało.
Sam mam kilka kaset BRAWO z odcinkami SONDY, ale przecież jak miałbym znaleźć inne odcinki? Innych pasjonatów? Pamiętam doskonale pierwszą stronę pana Tomasza Pycia - odkryłem ją przez modem 28,8 kb/s. Potem poszukiwania innych miejsc, gdzie cokolwiek o SONDZIE by pisało (nie było wtedy jeszcze for dyskusyjnych). Potem, po wielu latach, znalazłem coś na elektrodzie. Tam zacząłem pisać. Potem forum Atari. Jakiś wątek na forum astronomicznym. Dzięki przychylności administracji stworzono wtedy tam cały dział dla SONDY, zarejestrował się tam też Tomasz Pyć (jako tompyc) i tam zaczęliśmy wymieniać się informacjami, ciekawostkami i odcinkami. Na stronie Tomasza Pycia - uznanej za oficjalną stronę programu - jest link do tego forum.

Zaczęliśmy tworzyć pełny i kompletny spis wszystkich odcinków wraz z opisami. Zaczęły się poszukiwania muzyki wykorzystanej w programie, a w szczególności w czołówce programu. Bardzo dużo wiadomości na temat SONDY wniósł właśnie Tomasz Pyć, który był w ścisłym zespole SONDY przez wiele lat. Aby nikogo nie pominąć napiszę tylko, że grono osób na forum próbujących ocalić program i wszystko co z nim związane liczyło wtedy już kilkadziesiąt osób.

Pojawiły się sukcesy - identyfikacja wielu odcinków, pełny ich opis, emisja SONDY w TVP Historia i wreszcie odnalezienie muzyki wykorzystanej w czołówce programu. To było naprawdę trudne zadanie, gdyż Teresa Bancer na obwolucie taśmy zapisała następujące utwory: Quincy Jones - "Gruby tatuś", Teresa Bancer - "Milczenie", Stockhausen - "Etiuda", Luening-Ussachevsky - "Król Lear", Maliszewski - "Zmienność myśli" z których to niby miała się czołówka składać.

Po znalezieniu ich i przesłuchaniu doszliśmy do wniosku, że jest to praktycznie niemożliwe. I to się potwierdziło - po latach szukania w bibliotekach dźwiękowych ustaliliśmy, że czołówkę dźwiękową stanowi utwór "Visitation", którego kompozytorem i wykonawcą jest Mike Vickers. Oto cały utwór, z którego wykonano czołówkę SONDY: Mike Vickers - Visitation

Udało też się w końcu odnaleźć Marka Siudyma, który jak się okazało SONDĄ nie był nigdy zafascynowany i pracę przy niej traktował wyłącznie jako źródło zarobku. Zupełnie przeciwnie do Tomasza Pycia, który tak jak i obaj prowadzący robił ten program "z powołania". Niestety życie dopisało do programu kolejną śmierć. Popularyzator nauki i techniki, współautor SONDY, pionier we wprowadzaniu internetu do TVP, Tomasz Pyć zmarł nagle 18 listopada 2008 roku.

Linki:

Strona SONDY z wykazem programów, tworzona przez Tomasza Pycia

Forum SONDY

CDN. 

hobby inne

Komentarze

0 nowych
GBM MODERATOR BLOGA  19 #1 17.08.2013 11:47

@Radek, Wielki szacun i podziw z mojej strony, za włożony trud, serce i przede wszystkim chęci - w historię Sondy ! :)

Kurde, najbardziej to cieszy mnie to - że dzięki Tobie, będe mógł kiedyś puszczać Sondę moim dzieciom :)

macminik   15 #2 17.08.2013 14:30

Uwielbiałem ten program i uważam, że powinien być emitowany choćby po to, aby stwierdzić jak świat poszedł do przodu. Pamiętam odcinek jak mówiono o niesamowitym wynalazku - płycie CD nagrywalnej.

Mam takie pytanie. Po zakończeniu emisji programu, odcinki Sondy były niedostępne nigdzie. Ani na torrentach ... no nie było ich. Gdzieś około 2000 roku zadzwonił do mnie kolega i zapytał, czy chcę wszystkie odcinki Sondy na płytach DVD. Powiedziałem jasne, ale skąd masz. Otóż ktoś podobno pracujący w archiwum TVP wyniósł cichaczem i nagrał na DVD a później rzeczywiście nastąpił wysyp sondy w necie. Ciekawe czy to prawda.

macminik   15 #3 17.08.2013 14:33

Ach... nie przeczytałem pierwszej części a tam mam odpowiedź... tak czy inaczej dzięki za dodatkowe informacje o Sondzie.

Shaki81 MODERATOR BLOGA  37 #4 17.08.2013 14:37

Oj stary szacun za pracę jaką włożyłeś w zwiększenie popularności Sondy. Widać, że jesteś prawdziwym pasjonatem.

Ryychuu   5 #5 17.08.2013 14:51

Przyznam się, że Sondę po raz pierwszy widziałem w szkole, gdy puścił nam ją nasz nauczyciel na zawodowych, gdy nie mieliśmy nic do roboty, ale program jest świetny, szkoda że tak się skończyła jego emisja :/ Zna ktoś jakiś chociaż anglojęzyczny zamiennik który jest choć trochę podobny do starej Sondy?

Radek68   17 #6 17.08.2013 17:13

@GBM, @Shaki81 - he he, dzięki, ale naprawdę mój wkład nie jest aż tak duży. Nie bez kozery przez cały czas używam liczby mnogiej - "my". Sam bym tu niewiele zdziałał, z resztą pewnie jak i każdy. Oprócz mnie jest naprawdę spore grono pasjonatów tego programu i im należą się słowa uznania.
Głównie chodzi o aktywnych użytkowników linkowanego na samym końcu wpisu FORUM (http://astro4u.net/yabbse/index.php/board,28.0.html), są to ludzie, którzy poświęcają (bądź poświęcali) na odkrywanie różnych tajemnic naprawdę sporo czasu.
To między innymi tompyc, Aom (Ania), Piotr, Bartholomew, cyberas, Alferek, maxbit (Marcin), bobobobo, ers, kaem3, woodpecker, numan, tom ash, Jagos65, Osfald, Pecus... :)

Songokuu   14 #7 18.08.2013 03:07

Idole mojego dzieciństwa. Wielka strata :(
Dzięki za przywołanie wspomnień Radek68...

Czasy telewizji edukacyjnej to było to! Teraz nie ma chyba szans na podobny blok programowy.

jaredj   9 #8 19.08.2013 11:46

Tak, SONDA - znak czasów, legenda, swoisty symbol czegoś pięknego za powstawało w tamtych, ciężkich czasach. Gdyby żyli, Ci Panowie pewnie by już Sondy nie robili, ale kto wie.
Kiedyś oglądałem australijski program "Boyond 2000", który nie był podobny do sondy, ale był robiony w ciekawy sposób i prezentował również bardzo ciekawe rzeczy. Niestety ewoluował i to w co się przekształcił - już mi nie podeszło.
Dużo pracy włożone w poszukiwania danych na temat programu, Szacunek.

Radek68   17 #9 21.08.2013 19:05

@jaredj - tak, masz rację, dziś pewnie SONDY by już nie robili, z kilku przynajmniej powodów, włączając również ten, że nasza "kochana" TVP w ogóle nie lubi i nie robi dobrych programów edukacyjnych. I o ile SONDA w latach 80. faktycznie była na najwyższym światowym poziomie, to dziś produkcje TVP daleko odbiegają od tego, co możemy zobaczyć w BBC.
A co do programu "Beyond 2000" to polska TV po śmierci autorów SONDY dostała bezpłatnie bodajże kilkanaście odcinków, niejako w hołdzie autorom SONDY od telewizji australijskiej. Różnica in minus była kolosalna...

retrometro   1 #10 22.03.2015 21:11

Muzyka z programu Sonda w limicie 500 płyt CD sprzedała się zanim trafiła do sklepów. Później wydano płytę winylową, która została dosłownie rozszarpana w kilkanaście minut bo w ilości tylko 300 sztuk. Ceny są kosmiczne.
Można próbować zdobyć płyty z pierwszego wydania
http://braktowaru.pl/sonda

Autor edytował komentarz.
Radek68   17 #11 23.03.2015 10:34

Oczywiście mam ten krążek, ale i dziś nie ma problemu z zakupem tego CD. Cały czas jest dostępny w GadRecords czyli w firmie która ją wydała. Koszt to 40 zł.

retrometro   1 #12 24.03.2015 09:26

Tak, są obecnie dostępne płyty z drugiego tłoczenia, ale tylko na CD. Chodziło mi o muzykę z pierwszego wydania CD i na płycie winylowej. Chciałem kupić taką limitowaną płytę, ale się nie udało. Ludzie rzucili się jak na mięso w PRLu. Pierwsze wydanie tych płyt było dla kolekcjonerów. Dzisiaj najcenniejsze bo limitowane, wiadomo. Czy można gdzieś kupić pierwsze wydania, ktoś wie ?

Autor edytował komentarz.
Radek68   17 #13 24.03.2015 11:34

Ja mam, ale... no nie sprzedam oczywiście. ;)
Tym niemniej obecnie dostępna płyta CD jest tą samą płytą, jeśli chodzi o warstwę muzyczną, różni się zaledwie kilkoma szczegółami na opakowaniu i kolorem samego krążka.

Shogi_PL   1 #14 03.11.2015 19:41

Czytając artykuły nt SONDY, w kilku miejscach padło stwierdzenie, że TVP ma całą kolekcję ponad 450 odcinków a autor tego artykułu (Radek68) ma ich ponad 200. Podobno kilka osób udostępniło różne odcinki w necie, niestety nie mogłem na nie trafić. Czy może ktoś wskazać linki do tych plików? Czy Ty Radek68 udostępniasz swoje pliki? Jeżeli odpłatnie, proszę podaj cenę. Pozdrawiam, Shogi
369369(at)interia.pl

Autor edytował komentarz.
Radek68   17 #15 13.11.2015 21:26

@Shogi_PL: Nigdzie w moich wypowiedziach nie padło stwierdzenie, że TVP ma wszystkie programy, jest wręcz odwrotnie, większość bezpowrotnie utracono/wykasowano.
W latach 90. wydano kasty VHS (jestem w posiadaniu kaset, niestety nie wszystkich) z programem SONDA, nadto TVP Historia w latach 2011 - 2013 wyemitowała 176 zachowanych odcinków. W archiwum TVP jest jeszcze kilkanaście nieemitowanych w tych latach programów. Wszystko to składa się na mój zbór ponad 200 programów.
Takich osób jak ja jest więcej, kilkanaście z nich znam osobiście, w tym także osobiście znałem Tomasza Pycia, z wymianą posiadanych odcinków nie było problemu, oczywiście o jakichkolwiek opłatach nie było i nie ma w ogóle mowy.
Ponadto są ludzie, którzy dzielą się swoimi zbiorami na chomiku, skąd legalnie, na własny użytek, można pobrać odcinki (patrz ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych).
Jeden z nich, jak widzę, udostępnia SONDĘ bez opłat - 10 GB bezpłatnego transferu tygodniowo. Pobieraj, oglądaj, w końcu są to programy za które już zapłaciliśmy, stworzone w czasach, gdy ustawa jeszcze nie obowiązywała, a TP (nie TVP) było wspólną naszą własnością.

Autor edytował komentarz.