Windows Vista to desktopowy system operacyjny Microsoftu. Prace nad nim zakończyły się 8 listopada 2006 roku, ale produkt miał dwie premiery – pod koniec listopada dla klientów biznesowych w ramach licencjonowania grupowego oraz w styczniu 2007 dla wszystkich pozostałych. Luka, jaka utworzyła się więc pomiędzy rokiem 2001 (wydanie Windows XP) a 2006 (premiera Visty) była najdłuższym okresem w historii Microsoft, kiedy firma nie wydała żadnego desktopowego sytemu operacyjnego. Windows Vista wciąż oparty jest na architekturze NT, a za jego podstawę posłużyły fundamenty Windows Server 2003. Co ciekawe, wcześniej system ten wywodził się bezpośrednio od Windows XP, jednak w pewnym momencie projekt zarzucono i rozpoczęto prace od nowa. Nazwa kodowa Windows Vista brzmiała Longhorn. Aktywny program beta trwał od roku 2005, a w połowie 2006 wraz z wersją Beta 2 zdecydowano się na jego upublicznienie.
Co nowego?
Windows Vista wprowadza sporo zmian i nowości, zarówno tych rzucających się w oczy, jak i tych pod maską. Już na początku można zauważyć zupełnie nowy instalator, który rozpakowuje na dysk twardy obraz bazowy instalacji znajdujący się na płycie DVD. Dzięki takiemu podejściu do instalacji udało się skrócić ją o połowę – możliwe jest zainstalowanie systemu nawet w czasie krótszym niż 20 minut. Najbardziej widoczną zmianą po instalacji jest natomiast nowy interfejs użytkownika nazwany Aero wraz z jego specjalnym trybem Aero Glass, który sprawia wrażenie, jakby cały pulpit był zrobiony ze szkła, co w połączeniu z nowym podglądem miniatur i paroma kosmetycznymi zmianami okna może poprawić ergonomię pracy. Często wskazywaną nowością wizualną jest też Pasek boczny (Sidebar). Do dyspozycji użytkowników oddano także nową przeglądarkę Internet Explorer 7 (nareszcie udostępniającą długo oczekiwane funkcje takie jak m.in. przeglądanie stron w kartach) oraz Windows Media Player 11. Pod maską Microsoft umieścił nowy silnik wyszukiwania Microsoft Search, który umożliwia przeszukiwanie całego komputera np. bezpośrednio z menu Start w ciągu sekund.
Microsoft największy nacisk położył na podniesienie poziomu bezpieczeństwa nowego systemu. W tym zakresie od razu rzucającą się w oczy nowością jest mechanizm zabezpieczeń User Account Control izolujący uprawnienia od użytkownika, dzięki czemu praca na koncie administratora stała się bezpieczniejsza, a użycie uprawnień wymaga wcześniejszego potwierdzenia lub wpisania hasła. Poza tym nowy firewall filtruje wreszcie także ruch wychodzący, co czyni go w zasadzie pełnowartościową zaporą. Oprócz tego w Vistę wbudowano szereg mechanizmów niewidocznych gołym okiem, takich jak chociażby Address Space Layout Randomization (umieszczanie krytycznych fragmentów systemu w losowych obszarach pamięci) czy Kernel Patch Protection (chroniony dostęp do jądra systemu). Nowy system współpracuje także z Trusted Platform Module 1.2, który wykorzystywany jest przez funkcję szyfrowania dysku BitLocker.
Edycje funkcjonalne
Windows Vista pojawił się w kilku edycjach funkcjonalnych – przeznaczonych dla domu (Home Basic oraz Home Premium) i dla biznesu (Business oraz Enterprise). Oprócz tego wydano także najbogatszą edycję, która łączy funkcje zarówno domowe, jak i biznesowe – Ultimate. Istnieje także edycja dla krajów rozwijających się i podobnie jak w przypadku Windows XP nosi ona nazwę Starter. Wersja Enterprise dostępna jest tylko w ramach Software Assurance dla klientów licencjonowania grupowego. Wszystkie edycje udostępniane są natomiast zarówno w wersjach 32- jak i 64-bitowych, co jest znacznym krokiem naprzód w porównaniu do poprzednika. W przeciwieństwie jednak do Windows XP tutaj nie ma edycji dedykowanym dla konkretnego sprzętu, np. komputerów typu Tablet PC czy Media Center. Odpowiednia funkcjonalność i dodatkowe oprogramowanie jest wbudowane w poszczególne edycje, dzięki czemu system jest pod tym względem całkowicie uniwersalny.
Krytyka
Windows Vista jest systemem, który poddawany jest dość intensywnej krytyce – prawdopodobnie za sprawą znacznych, wielokrotnych opóźnień w jego produkcji. Spora część użytkowników spodziewała się czegoś więcej po pięciu latach, podczas gdy Microsoft i tak miał problemy z utrzymaniem kolejnych terminów. W związku z tym z Visty sukcesywnie usuwano kolejne nowe funkcje, aby zdążyć na czas z premierą. Najbardziej znaczącą funkcją, która nie doczekała się wydania jest oparty na strukturze bazodanowej nowy system plików WinFS. Dużo negatywnych uwag słychać było także na temat ceny licencji systemu, zwłaszcza wyższych edycji. Zastrzeżenia budziły również wysokie wymagania sprzętowe, podyktowane głównie nowym interfejsem użytkownika oraz nowym, wydajniejszym modelem alokacji pamięci RAM. Niektórzy oskarżali także Microsoft o kopiowanie pewnych rozwiązań bezpośrednio od innych systemów, głównie Mac OS. Kilkoro producentów oprogramowania antywirusowego weszło natomiast w konflikt z Microsoft przy okazji wprowadzenia technologii Kernel Patch Protection w 64-bitowych systemach Windows Vista, która uniemożliwiała poprawną pracę m.in. programom antywirusowym i innym aplikacjom niskiego poziomu.