15 listopada 2001 w Stanach Zjednoczonych zadebiutowała konsola do gier firmy Microsoft, Xbox. Toporne pudełko z zielonym znaczkiem trafiło do Japonii 22 lutego 2002, a do Europy i Australii 14 marca tego samego roku. Konsola Microsoftu była pierwszym urządzeniem tego typu, które posiadało wbudowany dysk twardy przeznaczony do zapisywania pobranych treści i danych gier. Z czasem do platformy dołączyła usługa Xbox Live, w ramach której można grać ze znajomymi, i która daje dostęp do dodatków do gier, zwiastunów, wersji demonstracyjnych itp. Ponadto na wbudowanym dysku można było zapisać muzykę zgraną z płyt CD i wykorzystać ją do tworzenia własnych ścieżek dźwiękowych do niektórych gier. Konsola wyposażona była też w dedykowany przetwarzaniu audio kawałek krzemu, ale dostępowe API było na tyle skomplikowane, że raptem kilkanaście gier wykorzystało tę możliwość.
Xbox był ponadto pierwszą konsolą, która była w stanie przetwarzać dźwięk do formatu zgodnego z Dolby Digital 5.1. Rewolucyjne okazały się również odłączane kontrolery, które zapobiegały zrzuceniu konsoli podczas emocjonujących rozgrywek. W maju 2005 na rynku znalazł się jego następca — dużo szczuplejszy Xbox 360. Do 10 maja 2006 roku sprzedano 24 miliony Xboksów na całym świecie.
Premierze pierwszego Xboksa towarzyszyło wydanie jednej z bardziej znanych gier — Halo. Stworzona przez Bungie i wydana przez Microsoft Studios gra doczekała się trzech części (na E3 Microsoft zapowiedział czwartą, która rozpocznie nową trylogię), powstały również gry poboczne w świecie Halo (Halo: Reach, Halo Wars, Halo 3: ODST) oraz książki, komiksy i anime. Trwały również prace nad ekranizacją pierwszej części gry, ale póki co projekt został odłożony.
Bungie jako pierwsze studio skutecznie przeniosło sterowanie strzelaniny widzianej z perspektywy pierwszej osoby (FPS) z klawiatury i myszy na kontroler konsoli. Strzelanie było wspomagane przez system automatycznego celowania, granaty przypisano do odpowiednich przycisków, rozgrywkę nieco spowolniono, a energia postaci regenerowała się samoczynnie. Niby nic nowego, ale połączenie składników w odpowiednich proporcjach pozwoliło stworzyć prawdziwy hit.
Z okazji urodzin z Xbox Live można pobrać jubileuszowy rekwizyt dla awatara i przygotować swoją postać do świętowania. Z kolei z okazji urodzin Halo na Xbox Live budowany jest żywy pomnik starszego bosmana sztabowego Johna-117.
