W zeszłym tygodniu minister Barbara Kudrycka oficjalnie otworzyła w Hamburgu ośrodek testowy, przeznaczony dla akceleratora. Po niej wypowiada się dyrektor zarządzający XFEL, a na końcu dziekan Wydziału Mechaniczno-Energetycznego Politechniki Wrocławskiej.
W budowę lasera zaangażowanych jest 12 krajów europejskich, w tym Polska (jesteśmy też jednym z ośmiu udziałowców). Urządzenie będzie miało długość 3,4 km i znajdzie się w tunelu o długości 5777 m, mającym początek w Deutsches Elektronen-Dynchrotron (DESY) w Hamburgu. Ośrodek ten ma ogromny wkład w prace nad laserem — od 2005 roku używany tam jest 260-metrowy prototyp XFEL. Planowany przebieg tunelu widać na poniższej mapie, projekt ma być gotów na przełomie 2015 i 2016 roku.
Wkład Polaków w budowę urządzenia obejmuje między innymi dostarczenie niezwykłych urządzeń chłodzących. Laser musi operować w temperaturze bliskiej zera absolutnego (w temperaturze -271°C niob, z którego zrobione są elementy akceleratora, staje się superprzewodnikiem) i zapewnią mu to wyprodukowane w Polsce: linia kriogeniczna i dwa kriostaty. Politechnika Wrocławska w roku 2007 zadeklarowała chęć zaprojektowania instalacji kriogenicznej, służącej do testowania wnęk rezonansowych, a następnie wzięła na siebie odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie tej instalacji. Więc był to zarówno wkład intelektualny polegający na wykonaniu badań i projektu technicznego, jak i również nadzór technologiczny i wykonawczy nad instalacją i uruchomieniem jej w Hamburgu – mówi prof. Maciej Chorowski, dziekan Wydziału Mechaniczno-Energetycznego PW. Wizytówka w postaci działającego projektu z dziedziny, gdzie jeszcze nie ma jasnych procedur i nie wszystkie równania zostały opracowane, ma otworzyć Polakom drzwi do kolejnych laboratoriów na świecie.
Polscy badacze będą również mieli dostęp do lasera po jego ukończeniu, co umożliwi przeprowadzanie własnych eksperymentów. Ponadto, opracowane w naszym kraju technologie, które mają wesprzeć budowę XFEL, zostają w kraju i będą dalej wykorzystywane. FAIR w Darmstadt jest zainteresowane kupnem podobnej instalacji, ale na większą skalę, prowadzone są też rozmowy z ITER — organizacją budującą reaktor termonuklearny we Francji.
