EQ w czasach AI, czyli jak dbać o dzieci w cyfrowym labiryncie

Ekscytacja, przyjemność, strach, wstyd, lęk, frustracja, zażenowanie, troska, stres – świat cyfrowy, w którym dzieci są zanurzone, aż kipi od różnych emocji. Social media, komunikatory, przeróżne grupy to przestrzeń interakcji - młodzi szukają swojego miejsca i realizują potrzebę przynależności, ale w tym wszystkim natrafiają na sytuacje i mechanizmy, które negatywnie wpływają na ich dobrostan. Jak pokazuje raport EU Kids Online 2026, aż 74,4 proc. badanych przyznaje, że doświadczyło w internecie czegoś, co wywołało u nich negatywne emocje. Mowę nienawiści widziało 62,4 proc. badanych, a przemocy online doświadczyło 15,4 proc. Co szczególnie poruszające – w aż 49,9 proc. sprawcami byli znajomi ze szkoły.

Osamotnieni i zagubieni – tak coraz częściej czują się młodzi w sieci. Potrzebują wsparcia, bliskości i zrozumienia kogoś, kto będzie im towarzyszyć w bezpiecznym poznawaniu cyfrowego labiryntu. Jesteś rodzicem, opiekunem? Zastanawiasz się, co możesz zrobić? Oto kilka wskazówek, dzięki którym zadbasz o relację z dzieckiem, a to z kolei wpłynie na relację z technologią.

1. Rozwijaj wiedzę – bądź na bieżąco, dowiedz się więcej o grach, aplikacjach czy trendach popularnych wśród młodych ludzi, pogłębiaj wiedzę na temat bezpieczeństwa online czy wpływu technologii na różne aspekty życia.
2. Postaw na ciekawość – interesuj się tym, co dziecko robi w sieci – jakie treści ogląda, co lubi i dlaczego. Otwartość i życzliwa ciekawość mają tutaj ogromne znaczenie. Znajdź czas na niespieszną rozmowę i uważne słuchanie.
3. Wspieraj w nauce – wspólnie z dzieckiem odkrywaj wartościowe miejsca w sieci, pokazuj, jak można korzystać z różnych narzędzi w sposób przydatny czy kreatywny. Buduj świadomość, że ekran to nie tylko bierna konsumpcja i scrollowanie. Dzięki technologii można się też uczyć i rozwijać.
4. Zwracaj uwagę na zagrożenia – świat cyfrowy oferuje wiele możliwości, ale też stawia pułapki – nawet tam, gdzie wydaje Ci się, że jest zupełnie bezpiecznie. Pornografia i uwodzenie nieletnich na Whatsappie? Tak, szkodliwe treści i niebezpieczne zjawiska mogą być w różnych miejscach. Dlatego dbaj o ochronę danych i prywatności, silne hasła i odpowiednią konfigurację profilu. Ale przede wszystkim – zanim pozwolisz dziecku korzystać z jakiejś aplikacji czy narzędzia, sprawdź, czy faktycznie jest to dla niego odpowiednie.
5. Zapewnij o swojej dostępności – to ważne, by dziecko wiedziało, że może do ciebie przyjść ze wszystkim, co je zaskoczy czy zaniepokoi w sieci. Poczucie bezpieczeństwa jest kluczowe. Bądź obecny, okazuj cierpliwość i empatię. Nie wywieraj presji, nie pospieszaj.
6. Bądź dobrym przykładem – dzieci uczą się poprzez naśladowanie, dlatego nie tyle twój wykład, co wzór postępowania przyniesie efekt i sprawi, że młodzi będą utrwalać korzystne nawyki. Higiena cyfrowa to rodzinne "must have" – wspólnie ustalajcie zasady używania ekranów i… wspólnie się tych reguł trzymajcie.
7. Dbaj o dobrostan – limitowanie kontaktu z ekranami to jedno, ale ważne jest, by czerpać przyjemność z aktywności offline. Ruch, sport, pasje, hobby – zachęcajmy dzieci, by szukały dla siebie różnych możliwości. Nie lekceważmy też znaczenia spotkań na żywo. Swobodne zabawy z rówieśnikami i wspólny czas mają wielką moc. To wszystko – w połączeniu z odpoczynkiem, odpowiednią dawką snu i pielęgnowaniem relacji rodzinnych, koleżeńskich, sąsiedzkich – pozwala dbać o dobrostan psychofizyczny dzieci i młodzieży.

A skoro o relacjach mowa: umiejętności społeczne dzieci mają dziś ogromne znaczenie. I tak – również w kontekście świata cyfrowego. Za dziecięcym klikaniem i emotikonami stoją często pełne emocji wymiany zdań, np. na klasowych grupach. Hejt, obrażanie, dokuczanie, krytyka, izolacja – mierzą się z tym uczniowie na różnych szczeblach edukacji. Dlatego warto zadbać o tę społeczną stronę dziecięcego rozwoju. To umiejętności, które przydają się na co dzień – zarówno na szkolnym korytarzu, jak i w przestrzeniach online.

• Inteligencja emocjonalna – umiejętność spojrzenia na sprawy z perspektywy drugiej osoby, odczytanie oraz zrozumienie jej emocji i przekazu, empatia – to cenny zasób, którzy przydaje się w różnych sytuacjach rówieśniczych. Pozwala też reagować, gdy jest się świadkiem przemocy w grupie.
• Uważne słuchanie – wartki nurt powiadomień, strumień treści na komunikatorach, a w międzyczasie shortsy do obejrzenia. Połączeni na różne sposoby, a jednak nie zawsze wysłuchani. Tak często czują się dziś nie tylko dzieci, ale też dorośli. Dlatego tak ważne jest rozwijanie umiejętności uważnego, aktywnego słuchania i prowadzenia autentycznych rozmów.
• Asertywność – umiejętność stawiania granic i mówienia "nie" są niezwykle przydatne zarówno w świecie realnym, jak i cyfrowym. To asertywność pozwala powiedzieć samemu sobie: "nie chcę być w tym miejscu", "nie zgadzam się na coś takiego" i świadomie wybrać inne aktywności online. Sprawia też, że łatwiej zareagować (np. zgłosić sprawę dorosłym), gdy obserwuje się hejt np. na grupie online.
• Zdolność krytycznego myślenia – w dobie AI i fake newsów weryfikowanie informacji to podstawa. Zamiast bezrefleksyjnego przyjmowania za pewnik, warto kształtować nawyk krytycznego myślenia.
• Samoświadomość – nazywanie tego, co się czuje, i mówienie o swoich potrzebach pomaga w samoregulacji i zarządzaniu emocjami. Niezwykle wartościowa umiejętność, której uczą się także niejedni dorośli. Warto wspierać w tym dzieci już od najmłodszych lat.
• Umiejętność rozwiązywania konfliktów – również w tym wypadku dobry wzorzec to klucz do sukcesu. Dziecięce konflikty i nieporozumienia, kłótnie na komunikatorach… Co jest na to odpowiedzią? Umiejętność prowadzenia rozmowy w szacunku do rozmówcy (w świecie cyfrowym obowiązuje netykieta), przywoływanie konstruktywnych argumentów, mówienie o swoich odczuciach i potrzebach – to wszystko świadczy o dojrzałości, a życie codzienne – zarówno to w realu, jak i online – dostarcza wielu pretekstów, by ją rozwijać, i wyciągać kolejne lekcje na przyszłość. I znów, my jako dorośli, powinniśmy być tu przykładem dla dzieci.

Kompetencje społeczne są nie do przecenienia pod względem funkcjonowania dziecka w grupie, wpływu na jego samopoczucie i samoocenę, ale warto spojrzeć na nie z jeszcze jednej perspektywy: edukacyjnej i zawodowej.

Jakie umiejętności są przyszłościowe? Odpowiedź: "technologiczne" raczej dziś nikogo nie dziwi. Rozwój nowych technologii wymusza umiejętność poruszania się w świecie cyfrowym i obsługiwania różnych narzędzi online. Ale nie mniej istotne są także kompetencje społeczne, przydatne w niemal każdej profesji i branży. Jak pokazuje Raport Future Rynek pracy i zawody przyszłości 2026, wśród kompetencji ludzkich, których zdaniem pracodawców, nie da się zastąpić sztuczną inteligencją, znajdują się m.in. umiejętność oceny sytuacji, także w kontekście etycznym, komunikacja, rozwiązywanie problemów, tworzenie pomysłów i kreatywność. Dbajmy zatem o rozwój tych umiejętności, by móc budować dobre relacje międzyludzkie i jednocześnie odnaleźć się w świecie, w którym funkcjonują roboty i maszyny.

WP wspiera fundacje Hakersi realizując wspólne projekty skierowane do dzieci i młodzieży z trudnych środowisk, niemających łatwego dostępu do nowoczesnych narzędzi.