Fałszywy mObywatel za kilka złotych. Tak dzieci próbują oszukać sprzedawców

Aplikacja mObywatel pozwala przechowywać w telefonie cyfrowe dokumenty i korzystać z usług publicznych. Jedną z jej najważniejszych funkcji jest mDowód, czyli elektroniczny dokument tożsamości. Od 14 lipca 2023 r. jest on pełnoprawnym dokumentem, który w Polsce można wykorzystywać w wielu sytuacjach zamiast tradycyjnego, plastikowego dowodu osobistego. Nie zastępuje go jednak we wszystkich okolicznościach, np. podczas przekraczania granicy.

Problem w tym, że w sieci można natknąć się na oferty sprzedaży podróbek aplikacji lub fałszywych mDowodów. Tak zwany dowód kolekcjonerski może w rzeczywistości być cyfrowym falsyfikatem, który ma jedynie przypominać oficjalny dokument. Według dostępnych ofert zdobycie takiej podróbki może kosztować zaledwie kilka lub kilkanaście złotych.

Nie chodzi przy tym o legalny dokument kolekcjonerski, który nie uprawnia do potwierdzania tożsamości ani wieku. Posługiwanie się fałszywym dokumentem w celu oszukania drugiej osoby może być przestępstwem.

Fałszywy mDowód może służyć do próby obejścia ograniczeń wiekowych. Wystarczy pokazać sprzedawcy ekran telefonu, który na pierwszy rzut oka przypomina oficjalną aplikację. Jeśli pracownik nie sprawdzi autentyczności dokumentu, może uznać, że ma przed sobą osobę pełnoletnią.

Nie jest to wyłącznie hipotetyczny scenariusz. Skontaktowałem się z byłą pracownicą sieci Żabka, która potwierdziła, że spotkała się z przypadkami posługiwania się fałszywym mObywatelem. Jak relacjonuje, podróbki na pierwszy rzut oka wyglądały jak oryginalna aplikacja, przez co trudno było je odróżnić. Zazwyczaj korzystały z nich osoby wyglądające na starsze, ale niepełnoletnie, które próbowały kupić alkohol lub napoje energetyczne.

W takich sytuacjach kluczowa jest prawidłowa weryfikacja dokumentu. Sam wygląd aplikacji nie gwarantuje, że wyświetlane dane są prawdziwe. Zrzut ekranu lub spreparowany widok na telefonie mogą bowiem do złudzenia przypominać oryginał. Nie wystarczy też sam fakt posiadania aplikacji mObywatel, ponieważ osoby poniżej 18. roku życia mogą korzystać z mObywatela Junior.

Najpewniejszym sposobem sprawdzenia autentyczności mDowodu jest weryfikacja za pomocą kodu QR. To metoda rekomendowana przez Ministerstwo Cyfryzacji, która pozwala potwierdzić tożsamość i wiek osoby okazującej dokument.

Sieć Żabka udostępnia pracownikom na firmowych tabletach narzędzie do weryfikacji mObywatela. Dzięki temu sprzedawca może sprawdzić dokument zamiast polegać wyłącznie na tym, co widzi na ekranie klienta.

Autentyczność dokumentu można sprawdzić bezpośrednio w aplikacji mObywatel. Wystarczy wybrać opcję "Kod QR" i "Pokaż kod QR", a następnie pozwolić drugiej osobie zeskanować kod lub przepisać sześciocyfrowy numer. Po zatwierdzeniu udostępnienia danych na ekranie weryfikującego pojawią się informacje pozwalające potwierdzić tożsamość i wiek. Alternatywnie można skorzystać z oficjalnej strony weryfikator.mobywatel.gov.pl. Dzięki temu nie trzeba polegać wyłącznie na wyglądzie dokumentu wyświetlanego na telefonie.

Sprzedający fałszywe mObywatele nie zamierzają jednak odpuszczać. W swoich ofertach chwalą się nowszymi wersjami aplikacji, które rzekomo mają obsługiwać działający kod QR. Nie udało mi się jednak potwierdzić, czy ta funkcja rzeczywiście działa i pozwala przejść prawidłową weryfikację dokumentu.

Podrobiony mDowód nie jest niewinnym sposobem na zażartowanie ze sprzedawcy. Jeśli ktoś podrabia dokument lub posługuje się nim jako autentycznym, może odpowiadać na podstawie art. 270 § 1 Kodeksu karnego. Przepis przewiduje za takie przestępstwo karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W przypadku mniejszej wagi możliwa jest łagodniejsza odpowiedzialność, określona w art. 270 § 2a.

Nie oznacza to, że każda próba okazania fałszywego ekranu automatycznie zakończy się takim samym wyrokiem. Znaczenie mają okoliczności sprawy, charakter podróbki i ustalenia organów ścigania. Nieletni nie powinni jednak zakładać, że pozostaną bez konsekwencji.

Sprzedawca również może ponieść konsekwencje, nawet jeśli nieletni posłużył się fałszywym mDowodem. W przypadku alkoholu sprzedaż osobie poniżej 18 lat jest zabroniona, a konsekwencje mogą obejmować grzywnę oraz cofnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu.