Sprzęt dla seniora. Jak wybrać odpowiedni telefon i komputer?

Według Światowej Organizacji Zdrowia senior to osoba, która ukończyła 60 lat. Kryterium to spełnia obecnie niemal 10 mln mieszkańców Polski, co przekłada się na ok. 26 proc Polek i Polaków. Odsetek ten do 2050 r. ma wzrosnąć do 40 proc., gdy - dla porównania – w roku 2005 seniorami było około 17 proc. mieszkańców Polski.

Rosnący odsetek seniorów przekłada się na ich rosnące znaczenie jako klientów i użytkowników. Jednocześnie to właśnie w grupie 60+ występuje nadreprezentacja osób wykluczonych cyfrowo – według danych Eurostatu aż 82 proc. polskich seniorów nie ma podstawowych umiejętności cyfrowych. Jednocześnie aż 64 proc. starszych osób regularnie korzysta z internetu.

Co robić, aby mogły robić to nie tylko bezpiecznie, ale także wygodnie i w sposób dostosowany do specyficznych potrzeb i ograniczeń? O ile kwestia internetowego bezpieczeństwa seniorów wykracza poza ramy tego tekstu, na wygodę i ergonomię wpływa m.in. dostępność smartfonów i laptopów dostosowanych do potrzeb starszych użytkowników. Sprowadzanie zagadnienia do porady "kup babci telefon z wielkimi przyciskami" jest jednak w tym przypadku nadmiernym uproszczeniem. Dlaczego?

Choć nadreprezentacja wykluczonych cyfrowo seniorów jest faktem, rośnie wśród nich grupa, która – pomimo zaawansowanego wieku – dobrze orientuje się w kwestiach technicznych, a wybranymi kompetencjami (jak choćby znajomość pakietu biurowego czy rozumienie struktury katalogów i plików) góruje nad młodszymi użytkownikami.

Dobrym przykładem są tu twórcy nowoczesnego interfejsu dotykowego z obsługą gestów i mluti-toucha. Rozwiązania spopularyzowane przez Apple’a i powszechnie stosowane na całym świecie są dziełem Wayne’a Westermana i Johna Eliasa z firmy FingerWorks. Pierwszy ma dziś 70 lat, gdy drugi – będąc 63-latkiem – według polskich standardów jest już niemal emerytem.

W przypadku tej grupy rozwiązaniem nie jest upraszczanie sprzętu i oprogramowania, ale – przede wszystkim – dostosowanie go do specyficznych potrzeb.

Jako kanon sprzętu dla starszych użytkowników można wskazać dwie grupy telefonów. Pierwszą tworzą wspomniane już, maksymalnie uproszczone urządzenia, które nie mają zbędnych funkcji, ale za pozwalają na obsługę za pomocą dużych, jednoznacznie potwierdzających wciśnięcie przycisków, sporego ekranu o dużym kontraście czy głośnika, zapewniającego możliwość usłyszenia rozmowy również osobom z wadą słuchu.

Za przydatną cechę można uznać także podwyższoną odporność na mechaniczne uszkodzenia. Popularną funkcją telefonów dla seniorów jest także łatwo dostępna – niekiedy poprzez osobny przycisk – funkcja SOS, pozwalająca na szybkie powiadomienie wybranych osób o zagrożeniu czy problemie. Jej uzupełnieniem lub alternatywą może być tracker aktywności czy smartwatch. Niektóre z nich – jak choćby Apple Watch – potrafią wykrywać groźne wydarzenia, jak upadek czy problemy z sercem i alarmować wskazane osoby lub służby ratunkowe.

Alternatywą dla specjalnych urządzeń dla seniorów jest wykorzystanie zwykłego sprzętu, jak dowolny smartfon. W tym wypadku kluczowy jest duży ekran o znacznym kontraście – inne kwestie można często rozwiązać poprzez odpowiednie funkcje interfejsu, jak podwyższony kontrast wyświetlanych elementów, zastosowanie specyficznego profilu barw, powiększenie systemowego fontu, zwiększenie ikon i siatki, według której są rozmieszczone, czy elementów interfejsu. Rozwiązania takie są obecnie standardem, więc do potrzeb seniora można łatwo dostosować większość współczesnych, dostępnych na rynku urządzeń.

Dotyczy to również komputerów, gdzie kluczową kwestią stają się rozwiązania podnoszące ergonomię nie w kontekście pracy czy wydajności, ale pod kątem obsługi przez osoby starsze, potencjalnie słabsze fizycznie, ze schorzeniami wzroku czy słuchu.

Obok rozwiązań sprzętowych – jak niewielka masa urządzenia, możliwie duża klawiatura o wyraźnym skoku, dobre głośniki czy możliwość ręcznej dezaktywacji kamery i mikrofonu, również i w tym przypadku kluczową kwestią jest dostosowanie elementów interfejsu.

Należy do nich m.in. powiększenie ikon, zwiększenie rozmiaru systemowego fontu, ale także np. zmniejszenie czułości myszy, powiększenie ikony kursora czy zmiana -w zależności od potrzeb – interwału pomiędzy kliknięciami interpretowanego jako podwójne kliknięcie.

Dodatkowym udogodnieniem mogą być alternatywne wobec standardowego gładzika czy myszy urządzenia wskazujące – trackball eliminuje potrzebę ruchów dłoni, trackpoint pozwala na sterowanie kursorem za pomocą jednego palca, a dotykowy ekran obsługiwany dłonią czy rysikiem zwiększa intuicyjność obsługi.

Jak zaprojektować różne rozwiązania, aby spełniały potrzeby starszych użytkowników? Obok wskazówek dostarczanych przez badania czy informacje zwrotne od użytkowników, ciekawym rozwiązaniem są także tzw. symulatory starości. Są to kombinezony lub egzoszkielety (jak Genworth R70i czy AGNES), pozwalające projektantom, inżynierom czy architektom doświadczyć ograniczeń, z którymi borykają się seniorzy.

Są one symulowane m.in. poprzez ograniczenie ruchomości stawów, zakłócenia w obrębie pola widzenia (np. przez specjalne gogle symulujące zaćmę czy zmianę w postrzeganiu kolorów), rękawice redukujące czucie w palcach czy ograniczające siłę chwytu, a także dodatkowe obciążenie pokazujące skutki utraty siły mięśni.

Osobiste doświadczenie, zapewniane przez symulator starości, przekłada się na lepsze zrozumienie specyficznych potrzeb grupy 60+. Rosnący odsetek seniorów w społeczeństwie oznacza, że będą one coraz częściej uwzględniane przez projektantów urządzeń czy dostawców usług.